İnsanlık tarihinin bilinen en eski alfabelerinden biri olan Hiyeroglifler

Özet

Dünya üzerinde insanlık tarihinin bilinen en eski yazılarından biri hiyerogliflerdir. Mısır’ın hanedanlık tarihinin başlangıcı sayılan milattan önce 3150 civarında icat edildiği düşünülmektedir. Onların inancına göre, bilginin tanrısı Thot yazıyı icat etmişti. Hiyeroglif kelimesinin tarihi ise Antik Grek’e dayanmaktadır. Grekçe’de “hieros” kutsal, “glyphein” ise oyma için kullanılır. Mısır’daki Romalıların döneminden sonra unutulan hiyeroglif yazısı ancak 1799’da keşfedilen Rosetta Taşı sayesinde çözülebilmiştir. Günümüzde British Museum’da bulunan Rosetta Taşı, aslında bir metnin üç farklı alfabede yazılmış halidir (Hiyerogliflerle, yerel dilde ve Grekçe). Bu sayede Fransız araştırmacı Jean-François Champollion tarafından 1822 yılında çözülebilmiştir. Antik Mısır’ın dili hakkında hiçbir gramer kitabının bulunmamasından dolayı ancak bilimsel araştırmalar sonucu bilgi edinilmiştir.

Örnek Yazım Teknikleri

Şimdi bahsettiğimiz hiyeroglifler hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebiliriz. Hiyeroglifler hem dikey hem yatay olarak yazılabilirdi. Metin her zaman en üstten başlar, aşağı veya sağa ve sola ilerleyebilirdi. Metinlerin okunuşunun nasıl olduğu düşünüldüğünde ise önümüze şöyle bir engel çıkmaktadır: Yalnızca sessiz harflerin yazılı olduğu metinler. Sadece sessiz harflerden oluşan bir metnin okunuşunun nasıl olduğunu hayal etmek epey zor oluyor. Ancak bu alfabeyle romanlar yazılmadığından da eminiz. Buna rağmen bazı belirleme sıfatları kullanılmıştır. Bu belirleme sıfatları hiyerogliflerle yazılmış bir metni okurken oldukça kullanışlı olmuştur. Örneğin:

Sembol Tasvir Anlamı
  Oturan bir tanrı tanrı, kral
  Yürüyen ayaklar gitmek, gelmek
Güneş güneş, gün, zaman

Hiyerogliflerde İngilizce’de ki I (i) sesini veren bir sembol yoktur.

Onun yerine solda bulunan sembol hem I hem de Arapça’daki elif (ا) sesine karşılık olarak kullanılmıştır.

 

Ama Ptolemaos Dönemi’nde yan tarafta bulunan aslan sembolü İngilizce’deki I sesi için kullanılmıştır.

 

Tek Anlamlı Semboller

Sembol Tasvir Tercümesi Verdiği Ses Arapça Yazımı
Akbaba  3 uzun a  ا
Kamış yaprağı i i veya y ي
  Çift kamış yaprağı y i veya y ي
  Boynuzlu yılan ¦ f ف

İki Anlamlı Semboller

Sembol Tasvir Tercümesi Anlamı
  Göz ir yapmak, etmek
  Ev pr ev
  Su mw kurak mevsim
Sepet nb efendi ya da hep, her şey

Üç Anlamlı Semboller

Sembol Tasvir Tercümesi Anlamı
  Şehir düzeni niw şehir, kasaba
Çakal başı wsr kudretli, güçlü
  Sazlık sht saha, alan
İnek kulağı sdm duymak, dinlemek

Dört Anlamlı Semboller

Sembol Tasvir Tercümesi Anlamı
Kaburga kemiği im3h saygıdeğer, mübarek
  Dikilmiş tüy imnt batı

Çoğul Yazma

Bir kelimeyi çoğul yazmanın ilk yolu o kelimenin sembolünü üç defa tekrarlamakla olurdu. Örneğin:

Sembol Tercümesi Anlamı
ntr.w tanrılar

En sık kullanılan yolu ise sembolden sonra araları boşluklu üç çizgi koymaktı:

Sembol Tercümesi Anlamı
  pr.w evler
hm.wt eşler

Çoğul anlamlar için bir sembolü iki defa tekrar etmekte kullanılırdı. Örneğin aşağıdaki sembolde iki kadın figürü iki kere tekrar etmektedir.

Sembol Tercümesi Anlamı
  nb.ty iki kadın

Renkler

Sembol Tercümesi Türkçesi Arapçası
  hd Beyaz أبيـــض
km Siyah أسود
dšr

 

Kırmızı أحمر
w3d Yeşil أخضـر
  s3b Çok renkli عديد من لاُلــوان

Rakamlar

Sembol Tercümesi Türkçesi Arapçası
  wr، Bir واحد
  snw İki اشنــــان
  hm.t Üç ثلاثـــــة
  (i)fdw Dört أربعــة
  diw Beş خمسـة

Tanrılar

Sembol Tercümesi Türkçesi
  hr Horus Osiris’in ve Isis’in oğlu
  dhwty Thot yazı tanrısı
  inpw Anubis mumyalama tanrısı

Firavunlar

Sembol Tercümesi Türkçesi
  kwfw Khufu
  h3.t-sps.wt Hatshepsut
  r’-ms(w)-sw Ramesses

Örnek Kelimeler

Sembol Tercümesi Türkçesi Arapçası
  rdi Vermek أعطئ
  ‘k İçeri girmek دخل
  ini Taşımak حمل
  wpi Açmak فتـــــح
  mri Aşk حب
  shty Köylü فـــلاح
  s3b Yargıç قاضـــي
r3 Ağız فـــم
  ib Kalp قلـــب
  hbs Giyecek ملابــس
  3t.t Yatak ســـرير
  s’h Mumya مومياء
  r-pr Tapınak معبــد
  thn Obelisk نصــب عمودي

Kapak Fotoğrafı: Fatih Torun tarafından çekilmiştir. Museum of Art History, Vienna, 2014.

Kaynak: The Language of the Pharaohs, Taoufik Ilaoui and Huub Pragt, 2014.